ویژگی ها و تشریح کتاب استاندارد حاکمیت شرکتی، تکنیکی نوین برای سنجش بلوغ حاکمیت شرکتی بنگاه و شرکت ها
موضوع حکمرانی به معنای عام خود و حاکمیت شرکتی به معنای خاص، موضوع جدیدی نیست و از دیرباز چه به طور سنتی و چه به طور مدرن در قالب دولت داری و بنگاه داری، مورد توجه دارندگان قدرت و نیز صاحبان شرکت ها بوده است. البته نوع حکمرانی با توجه به افت و خیزهای مختلف و ورشکستگی شرکت ها و بروز افول و صعود قدرت ها، دستخوش تغییرات زیادی شده است. ورشکستگی شرکت های زیادی در ایالات متحده آمریکا و رسوایی های مشابه در سایر کشورهای جهان، اهمیت حاکمیت شرکتی را به طور فزاینده ای مورد توجه قرار داد. به طور کلی موضوع حاکمیت شرکتی، تأکید بر نظارت و هدایت مؤثر بر عملکرد شرکت ها و بنگاه های تجاری و اقتصادی است. جدایی مالکیت از مدیریت در پی ظهور شرکت های بزرگ با سرمایه گذاران متعدد و متنوع، منجر به شکل گیری و بروز مشکل تضاد منافع بین مدیران، مجریان و عاملین بنگاه های اقتصادی به عنوان «کارگزاران» و مالکان و سهامداران به عنوان «کارگماران» مؤسسات اقتصاد، گردید.
مقدمه کتاب استاندارد حاکمیت شرکتی
از الزامات تداوم فعالیت واحد تجاری در شرکت های بازرگانی، توجه به منافع سهامداران و ذی نفعان از طریق استقرار مجموعه ای از فرآیندها و ساختارهای سازمانی مؤثر است که ضمن نظارت و کنترل روابط فیمابین کارگزاران (مدیران) و سهامداران، به شکلی است که نه تنها از سوء مدیریت و ترجیح منافع فردی مدیران بر منافع جمعی سهامداران و ذی نفعان (تئوری نمایندگی)، جلوگیری کند بلکه مدیریت و اداره شرکت را به ارائه بهترین و مؤثرترین عملکرد ممکن تشویق می کند. حاکمیت شرکتی فرآیندی نظارتی و کنترلی است که روابط فی مابین اداره کنندگان؛ سهامداران و ذی نفعان را از طریق رعایت اصولی همچون شفافیت، پاسخ گویی، درستکاری و عدالت به منظور استفاده بهینه از منابع جهت تضمین منافع را تعریف می نماید.
در ایران برای شرکت های تجاری، چارچوب هایی برای حاکمیت شرکتی، به صورت محدود در قانون تجارت ارائه گردیده است. همچنین سازمان بورس و اوراق بهادار طی آیین نامه ای، نظام راهبری شرکتی را به تصویب هیئت مدیره خود رساند و برای شرکت های پذیرفته شده در بورس و اوراق بهادار لازم الاجرا نمود. همچنین بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران نیز برابر آیین نامه 93 شورای عالی بیمه و متمم ها و اصلاحیه های بعدی آن فرآیند اجرای حاکمیت شرکتی در صنعت بیمه را جهت اجرا به شرکت های عامل بیمه کشور ابلاغ نموده است. در برخی بانک ها و شرکت های بزرگ نیز دستورالعمل حاکمیت شرکتی تدوین شده است و چند سالی است که اجرا می شود. اما علی رغم به کارگیری این الگو حاکمیت شرکتی) در مؤسسات و شرکت های ایرانی، نظام سنجش و ارزیابی دقیقی از میزان موفقیت اجرای این الگو وجود ندارد و نمی توان قضاوت دقیق با سنجه های اندازه گیری از وضعیت پس از اجرا و مقایسه آن با قبل از اجرا داشت. نیز حتی نمی شود سنجش مناسبی از وضعیت حاکمیت شرکتی در مؤسسات و شرکت ها ارائه نمود. با توجه به این مشکل و کمبود ابزارهای اندازه گیری حاکمیت شرکتی، ایده تدوین استانداردها برای ارزیابی حاکمیت شرکتی در ذهن شکل گرفت و با بررسی ها و مطالعه، شکاف نظری و کاربردی در این حوزه آشکار شده است. در این راستا این مجموعه تلاش نموده است تا با تدوین و معرفی شاخص هایی برای سنجش حاکمیت شرکتی، استانداردهایی را در اختیار مؤسسات و شرکت ها قرار دهند تا بتوانند با استفاده از آن به سنجش و اندازه گیری میزان موفقیت و اثربخشی به کارگیری الگوی حاکمیت شرکتی بپردازند. در این راستا تلاش شد تا ابتدا و در فصل نخست، مفاهیم حاکمیت شرکتی، رویکردها و دیدگاه ها، ابزارهای حاکمیت شرکتی، سازوکارهای مؤثر بر حاکمیت شرکتی، شاخص های حاکمیت شرکتی و انواع الگوهای حاکمیت شرکتی، مورد بررسی قرار گیرد. اما در فصل دو، حاکمیت شرکتی نوین، در کانون بررسی قرار گرفت. در این رابطه، به ویژه ابعاد حاکمیت شرکتی در محور بررسی است. در فصل سه، بلوغ حاکمیت شرکتی و عناصر و عوامل آن تبیین شده است. فصل چهار، به بررسی محیط های استراتژیک، اختصاص یافته است. پنج الگوی استراتژی، محور این بررسی ها بوده است. همه این بحث ها مقدمه مفهومی و یافتن شاخص هایی برای استاندارد حاکمیت شرکتی بوده است که فصل پنج را به خود اختصاص داده است. ساختار مالکیت، ساختار حاکمیتی و فرآیندهای مدیریتی، ساختار و فرآیندهای هیئت مدیره، رابطه با ذی نفعان، شفافیت و افشاگری، انضباط مالی و رویه های اخلاقی، از ابعاد اصلی این استاندارد هستند که به بحث گذاشته شده است و در ادامه این فصل، تطابق نشانگرهای حاکمیت شرکتی با محیط های استراتژیک و شاخص استاندارد حاکمیت شرکتی متناسب با هر محیط، معرفی شده است. ارزیابی و امتیازدهی به شرکت ها در شاخص استاندارد حاکمیت شرکتی و طراحی جداول ارزیابی نیز در این فصل گنجانده شده است. مجموع فصل های این کتاب، به ویژه بخش های پایانی دستورالعملی است برای شرکت ها تا بتوانند با استفاده از آن، وضعیت خود را سنجش کنند و همچنین جایگاه خود را بر اساس الگوهای ارائه شده در فصل ۴ بهبود بخشند. لذا امید داریم با ارائه این کتاب به محیط کسب و کار، نقش مؤثری ر بهبود و تعالی حاکمیت شرکتی، ایفا کنیم. شایسته است از همه عزیزانی که در تدوین این مجموعه و انتشار آن کمک نموده اند، تشکر شود. تشکر فراوان از آقایان امیر سالار ونکی و مصباح سیوندیان که در گردآوری و تدوین این مجموعه همکاری و همراهی کرده اند. همچنین از مدیران و همکاران محترم شرکت چاپ و نشر بازرگانی که در تشار این مجموعه همکاری خوبی داشته اند سپاس و قدردانی به عمل می آید.
فهرست مطالب کتاب استاندارد حاکمیت شرکتی
◄فصل نخست: مفاهیم حاکمیت شرکتی
۱-۱- مقدمه
۲-۱- تعریف حاکمیت شرکتی
3-۱- رویکردها و دیدگاه های حاکمیت شرکتی ۴-۱- سازوکارهای مؤثر بر حاکمیت شرکتی 5-۱- انواع الگوها و مدل های حاکمیت شرکتی 6-۱- مقایسه مدل های حاکمیت شرکتی
